|
Napięcie, dialektyka między dziełem, malarzem i odbiorcą: Botticelli, Filippo I ippi malujący na zamówienie ozdobne skrzynie, kłopoty Rembrandta /, Bractwem kurkowym (miał być portret tej zacnej kompanii, wyszła Straż mu-na), racjonalizatorskie metody Rubensa, kiedy nie mógł nadążyć zamó-
wieniom, konformizmy różnych modnych van Dongenów. Jednym z tych odbiorców jest krytyk (choćby przygodny): wobec niego napięcie nie zmienia się od czasów grot Altamiry, a w każdym razie odkąd pewien grecki plastyk powiedział Aleksandrowi Wielkiemu, że Bucefał lepiej od niego rozumie się na malarstwie. Dziś ów dialektyczny stosunek dzieła i odbiorcy ma wpływ na malarstwo abstrakcyjne oczywiście tam, gdzie te czy inne Guggenheimy stworzyły mu rynek. Polska awangarda nie obawia się chwilowo takich zależności. Chociaż... zakupy...
Napięcie między dziełem a naturą: Leonardo ze swoim lusterkiem kon-
trolnym, Michałowski, dla lepszej obserwacji podciągający konie na pa-
sach, Cezanne, który tak patrzał na krajobraz, „że mało krew z oczu nie
tryśnie". L^Ht^^
Trzeci rodzaj związków między obrazem i światem stanowTsleauaekVbrazu do innego obrazu. Otóż jest to jedyne prawie napięcie, jakim zasila się abstrakcja. (Pomijam tu oczywiście napięcia wewnętrzne twórcy.) „Zamówienie społeczne" jest na nią -jak dotąd - wątłe; natura - jeśli ją zapład-nia - to przez sterylizator; zostaje jej snucie własnej genealogii, rozmnażanie się przez pączkowanie.
|
